Desibel alışılmışın dışında bir birimdir. O kadar dışındaki bir
çok kişi onun bir ölçü birimi olduğundan şüpheye düşer.
Elektrik mühendisliğinin geleneksel yaklaşımına dayanan
telekomünikasyon ölçü felsefesinin tamamını değiştirdiğinden
desibelin telekomünikasyon ölçü birimi olarak tanımlanması
gerçek bir devrim sayıldı. Elektriksel devrelerde gerilim,
akım ve güç; volt, amper ve watt`la ölçülür. Bu değerler
ölçümün yapıldığı devreye bağlıdır. Desibelin kullanıldığı
iletim ve yayılım (propagasyon) ölçülerinde, yeni birim,
ölçünün yapıldığı devreden bağımsızdır. Örneğin akustik
dalga kadar onun elektriksel eşdeğerini ölçmekte de
kullanılır. Bu, desibelin boyutsuz bir sayı olmasındandır.
Amper veya volt cinsinden elektriksel ölçmelerde eski değer,
akımın veya gerilimin yönünde bir değişim ifade etmesine
rağmen desibel ölçmelerinde eski değer, sadece ölçülen
gücün karşılaştırıldığı güçten küçük olduğunu gösterir.
Desibel daima iki değer arasındaki karşılaştırmadır. Bunun
sonucu olarak da, çoğu kez ölçülen güç değeri değişik
olmasına rağmen desibel sayısı aynıdır. Örneğin bir vericinin
gücü 1W`tan 2W`a çıkartılırsa, güçteki desibel cinsinden artış;

N=10 log (2/1) = 3dB

Şimdi elimizde 5KW`lık bir verici olsa, biz bunun gücünü
10KW`a çıkartırsak desibel cinsinden artış, güçlerin değişik
olmasına rağmen önceki örnekle aynıdır.

N=10 log (10/5) = 3dB

Bu örneklerlerden bir sonuç çıkaracak olursak güçteki iki
katlık bir artış +3dB, yarı yarıya azalış ise -3dB ile ifade edilir.

Görüldüğü gibi desibel bize göreceli (relatif) sonuçlar verir.
Bu yüzden desibel ile ifade edilen sayılarla, aritmetik işlemler
yapmak tehlikelidir. Örneğin desibel ile kalibre edilmiş
değerler istatistiksel olarak kullanılacaksa, bunlardan örneğin
ortalama gibi sonuçlar çıkarılacaksa yönteme dikkat etmek
gerekir. Örnek olarak 10dB ve 20dB değerlerinin aritmetik
ortalamasının 15dB olduğu görülebilir. Gerçekte biraz dikkat
edilirse 10dB nin belirtilmiş seviyeden 10 kat büyük bir
niceliği, 20 dB nin ise 100 kat büyük bir nceliği ifade ettiği
görülecektir. Gerçek aritmetik ortalama;

(10+100)/2=55`tir.

Ya da desibel olarak 10log10 55=17.4dB dir.

Logaritmik tabanlı olması nedeniyle, desibel ile ifade edilen
değerlerin küçük olmaları desibelin bir üstünlüğüdür. Örneğin
diğerinden 1.000.000 kere daha büyük olan bir güç desibel
olarak 60dB olarak ifade edilir.

Desibelin diğer tipik bir özelliği sıfır değerinin anlamıdır.
Bütün ölçü birimlerinde sıfır, ölçülen niceliğin yokluğunu
gösterir. Örneğin bir devrede giriş ve çıkış güçleri birbirine
eşit olacak olursa;

N=10log10 (P1/P2)

P1=P2 olursa P1/P2=1 olur ve N=0 olacaktır.

0dB bize farklı bir kavramı da getirir. 0dB ile ifade edilecek
herhangi bir güç seviyesi bize dayanak "referans" seviyesi
oluşturur.

İletişimde seviye kavramı gibi desibelin kullanılışıyla
yakından ilgili başka bir kavram da kazanç veya kayıptır.
Bunlar şu şekilde tanımlanabilir. Güçleri P1 ve P2 olan 1 ve
2 noktaları arasındaki iletim birimi cinsinden P2/P1 ve P1/P2
olar ifade edilen güç artışı veya azalışıdır. Örneğin bir
devreye bir güç yükselteci sokulduğunda çıkış gücü giriş
gücüne göre daha büyüktür, yani kazanç vardır. Aksine bir
filitre sokulduğunda da girişteki sinyal gücü çıkıştakine göre
daha büyüktür, yani kayıp vardır. Bazı devrelerde gerilim
için kayıp güç için kazanç vardır. Kollektörü topraklı devre
olan bir tampon devrede çıkış gerilimi giriş geriliminden
küçük olmasına rağmen çıkış gücü giriş gücünden daha
büyüktür.

Sonuç olarak desibel karşılaştırdığımız büyüklüklerin ölçüm
sırasına göre kazanç ya da kayıp olarak yorumlanabilir.
Elektronikte çoğunlukla bir devrenin girişinden çıkışına doğru
ölçme yapıldığı düşünülürse aşağıdaki formül uygulamalarının
sonuçları pozitif çıkarsa bir kazançtan, negatif çıkarsa
kayıptan söz edebiliriz.

N=10 log10 (Pçıkış/Pgiriş)

N=20 log10 (Eçıkış/Egiriş)

kaynak:Antrak Gazetesi