 |
01-21-2008, 06:50 PM
|
#1 (permalink) |
|
Moderator
Üyelik tarihi: Oct 2007
Mesajlar: 4.231
|
Yarış otomobillerinin fren tasarımı ve frenlerde fading olayı
 Frenler; hareket halindeki taşıtı yavaşlatmak ve durdurmak, taşıtın hızını kontrol altında bulundurmak ve diğer taraftan duran taşıtı yerinde tespit etmek üzere kullanılır. Taşıtlarda tekerlek freni olarak sürtünmeli frenler kullanılmaktadır. Bu açıklamalardan yola çıkarak yarış otomobillerindeki frenleme olayını ve fren sistemi ekipmanlarının seçimi üzerinde duralım. Formula 1 yarışlarında 350 km hızla seyreden bir yarış aracı 70 km/s’a yavaşladığında disk balata ara yüzündeki sıcaklık yaklaşık 1000 C’ye kadar çıkabilmektedir. 300 km/s hızla hareket eden bir F1 aracının tamamen durdurulması yaklaşık 4 saniye ve bu süre 200 km/s hızla seyreden F1 aracı için ise yaklaşık 2.9 saniyedir. Bu durum 100 km/s hızla giden bir F1 aracında ise 1.4 saniyedir. Ağır frenleme periyotlarında, sürücünün maruz kaldığı yatay dekselerasyon oranı ise 5.2g (yaklaşık 51 m/s2) gibi bir değeri bulabilmektedir. Bu oldukça büyük bir ivmelenme değeridir. F1 araçları için karbon disk ve balata ikilisi üreten en önemli firmalardan biri Brembo’dur. Bu tür fren ekipmanı, çelikten daha abrasif ve daha iyi bir ısı yayıcıdır. Bazı F1 araçlarında kullanılan ve CART firması tarafından üretilen çelik diskler hem daha ağır hem de ısı transferinde karbon diskler kadar etkin değildir. Ağırlık açısından ise metal fren diskleri 3 kg bir kütleye sahipken karbon diskler 1.4 kg’lık bir kütleye sahiptir. F1 araçlarının fren disklerinin normal çalışma sıcaklığı ise 400 ile 800 C arasındadır. Oluşan böyle yüksek sıcaklıklara karşı balata, disk ve kaliper üçlüsünün yapım tarzı, malzeme seçimi, soğutma tedbirleri ve frenleme koşulları iyi düşünülmelidir. Bu amaca yönelik olarak disklerde; delik, kanatçık, kanal/slot, hem delik hem de kanal/slot uygulaması, karma disk yapımı, seramik kompozit disk, frenlerin soğutulmasına yönelik hava yolu uygulaması, havalandırma kanatçıklı ve su soğutmalı kaliper uygulamaları daha etkin bir soğutma sağlamak için uygulanan yöntemlerdendir. Frenlerde fading olayı: Bir taşıtın frenleme performansını belirleyen en önemli değişkenlerden biri de, fren sistemindeki elemanlarda oluşan sıcaklık artışıdır. Frenleme esnasında oluşan yüksek sıcaklık; fren zayıflamasına, erken aşınmalara, fren sıvısının buharlaşmasına, yatak arızalarına, termik çatlaklara ve termik olarak uyarılmış titreşimlere sebep olur. Fren zayıflaması, özellikle yüksek yük ya da yüksek hız koşullarında tekrarlı frenleme durumlarında meydana gelen durdurma gücündeki azalmadır. Fren zayıflaması, sürtünmeli frene sahip olan otomobil, kamyon, motosiklet, uçak ve bisiklet gibi taşıtlarda sıcaklığa bağlı olarak meydana gelen bir olaydır. Fren zayıflaması; balata zayıflaması, fren sıvısının kaynaması ve green fade (balatanın gazlaşması) olarak üç grupta incelenebilir. Akademik dünyada ve endüstride farklı fren zayıflaması sınıflandırmaları da mevcuttur. Bu sınıflandırmaları genel olarak sıcaklık zayıflaması (balata zayıflaması, fren sıvısının kaynaması) ve mekanik fren zayıflaması olarak ikiye ayırmak daha doğru bir yöntemdir. Uygun sürüş tarzı, fren ekipmanları, malzeme dizaynı ve seçimleri fren zayıflamasını kayda değer şekilde etkileyebilecek faktörlerdir.
Araba İle İlgili Diğer Sayfalarımıza Baktınız Mı?
|
|
|
| TumArabalar.Com Hizmetleri | |
Normal
